Türkmenistan Doğalgazı Türkiye ve Avrupa Yolunda

Hazar Strateji Enstitüsü Özel Raporu

Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi  tarafından hazırlanan Yönetici Bilgi Notu, Enerji  sektöründen üst düzey yönetici, bürokrat, karar alıcı ve uzmanlara  gönderilmektedir. Bu özel raporu parahaberi.com sitesi olarak sizlere ulaştırmaktayız.

 

 

 

 

 

Yönetici Bilgi Notu

 

Türkmenistan 17,5 trilyon metreküplük doğal gaz rezervi ile dünyanın dördüncü en  büyük gaz  rezervine  sahip  ülkesidir. Coğrafi  konumu  sayesinde  sahip  olduğu zengin doğal gaz rezervlerini doğusu, batısı ve güneyindeki pazarlara gaz ihraç edebilme  imkanına  sahiptir.  Fakat  Türkmenistan  bugün  sadece  Rusya,  İran  ve Çin’e gaz ihraç edebilmektedir. Rusya’nın ithalat miktarını düşürmesi ve boru hattının  teknik  kapasitesinin  yetersiz  olması ülkenin  ihracatını  arttırmasına  imkan  vermemektedir.  TAPI  (Türkmenistan-Afganistan Pakistan-Hindistan)  Boru  Hattı Projesi  ise  Afganistan’daki  mevcut  istikrarsızlık  ortamı  ve  projenin  finansman sıkıntısı  nedeniyle  henüz  gerçekleştirilememiştir.

 

Türkmenistan’ın 2014 yılında yaklaşık 76 milyar metreküp olan doğal gaz üretiminin  2015  yılında  83,9  milyar  metreküpe çıkarılması  planlanmaktadır.  Türkmenistan’ın  2014  yılındaki  doğal  gaz  ihracatı ise,  büyük  bölümü  Çin’e  olmak  üzere, 45  milyar  metreküp  olarak  kaydedilmiştir.  Türkmenistan  doğal  gaz  üretimini  ve ihracatını  ilerleyen  yıllarda  arttırmayı  ve 2030’da toplam gaz üretimini 230 milyar metreküp/yıl,  toplam  ihracatını  ise  180 milyar metreküp/yıl seviyesine çıkarmayı hedeflemektedir.

 

Yaklaşık  300  kilometrelik  boru  hattıyla Türkmenistan  doğal  gazını  Azerbaycan’a  ulaştıracak  olan  Trans  Hazar  Boru  Hattı (TCP)  uzun  yıllardır  gündemdedir.  Türkiye,  doğal  gazda  kaynak  çeşitlendirmesini  sağlamak  amacıyla  Türkmenistan  ile  1999 yılında 30 yıl süreyle 16 milyar metreküplük bir anlaşma imzalamıştır. Fakat bu anlaşma bugüne kadar hayata geçirilememiştir.

 

Geçtiğimiz  Mart  ayında  Trans  Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı’nın (TANAP) temelinin atılması Türkmenistan için de teşvik edici bir adım olmuştur.Türkmenistan’ın  Türkiye  ve  Avrupa  piyasalarına  doğal  gaz  ihraç  edebileceği olası iki farklı güzergah öne çıkmaktadır.

Bu  güzergahların  ilki  Trans  Hazar  Boru Hattı ile Güney Gaz Koridoru, ikincisi ise İran üzerinden  Türkiye’ye  ulaşacak  boru hattıdır. Yapılan teknik maliyet ve yatırım

analizlerinde Türkmenistan doğal gazının Trans Hazar Boru Hattı ile Avrupa’ya taşınmasının İran üzerinden geçecek boru hattı güzergâhına göre daha az maliyetli olacağı  tahmin  edilmektedir.  Bu  durumda Türkmenistan doğal gazının Türkiye ve Avrupa’ya iletilmesinde en ekonomik ve en kısa güzergahın Trans Hazar Boru Hattı olacağı görülmektedir.

 

Türkmenistan, Trans Hazar Boru Hattı ile doğal gaz ihraç ettiği ülkeleri çeşitlendirmekle  kalmayacak,  aynı  zamanda  doğal gaz  kaynaklarını  daha  yüksek  fiyattan satabilme imkanını da elde edecektir. Bu yüzden Trans Hazar Boru Hattı ve Güney Gaz Koridoru Türkmenistan için stratejik bir hedef haline gelmektedir.

 

Azerbaycan  ise  buradan  sağlayacağı gelire  ek  olarak  hem  üretici  ülke  konumunu  sağlamlaştıracak  hem  de  Hazar Bölgesi’nin  sahip  olduğu  zengin  enerji kaynaklarının  dünya  piyasalarına  ulaştırılmasında transit ülke olarak enerji jeopolitiğindeki yerini güçlendirecektir. Aynı zamanda Türkmenistan ile işbirliğini gelecek  yıllarda  daha  ileri  taşıyarak bölgede stratejik ortak haline gelebilir. Hazar enerji kaynaklarının Türkiye ve Avrupa  piyasalarına  iletilmesi  amacıyla  Azerbaycan,  Türkiye  ve  Türkmenistan  arasında  ilki Mayıs 2014’de Bakü’de düzenlenen Türkiye-Azerbaycan-Türkmenistan  Üçlü  Dışişleri Bakanları Toplantısı’nın  ikincisi  bu  yılın  Ocak  ayında Bakü’de gerçekleştirilmiş ve toplantıların “Liderler  Zirvesi”ne  dönüştürülmesi  kararlaştırılmıştır.

 

Geçtiğimiz hafta Türkmenistan’ın başkenti Aşkabat’ta gerçekleştirilen “Türkiye -Azerbaycan-Türkmenistan-AB Dörtlü Görüşme Toplantısı” sonrası Türkmenistan doğal  gazının  Türkiye ve Avrupa’ya iletilmesi  amacıyla  bir  mutabakat  zaptı ve deklarasyon metni imzalanmış ve önümüzdeki Temmuz ayının sonunda hukuki bağlayıcılığı olan bir anlaşma imzalanması hedeflenmiştir.

 

Türkmenistan, Azerbaycan ve Türkiye’nin enerji işbirliği, bu üç ülkenin ortak iradesi, vizyonu ve özverisi ile kendilerine olduğu kadar  Geniş  Hazar  Bölgesi  ve  Avrupa’ya da  önemli  ekonomik  ve  stratejik  kazanımlar  sağlayacaktır.  Avrupa  Birliği’nin

gelecek yıllarda artacak doğal gaz talebi ve ithalatı ile enerji arz güvenliğini sağlamak  için kaynak  ülke  ve  güzergah  çeşitlendirmesi  ihtiyacının  artması  Trans  Hazar Boru Hattı’nın önemini artırmaktadır. TANAP  projesi  ile  Hazar’ın  sahip  olduğu doğal gaz kaynaklarının ilk kez Avrupa’ya iletilecek olması önemli bir kilometre taşı olarak diğer bölge ülkelerinin de önünü açmıştır.

 

Sonuç  olarak  bakıldığında  ihraç  pazarlarının  çeşitlendirilmesi  Türkmenistan için  stratejik  önemdedir.  Bu  bağlamda Türkmenistan  doğal  gazının  Avrupa  piyasalarına  ulaştırılması  gerekmektedir. Bunun  için  en  ekonomik  ve  uygulanabilir seçenek olarak Trans Hazar Boru Hattı öne  çıkmaktadır.  Son  bir  yılda  bu  amaç doğrultusunda Türkiye-Türkmenistan ve  Azerbaycan arasında devam eden görüş-melerin  Avrupa  Birliği’nin  de  katılımı  ile bir  anlaşma  sürecine  doğru  ilerlediği  ve Türkmenistan gazının Avrupa’ya iletilmesi  ile  Trans  Hazar  Boru  Hattı’nın  hayata geçirilmesi  konusunda  önümüzdeki  aylarda önemli gelişmelerin gerçekleşebileceği görülmektedir.

 

Yararlanılan Kaynak:
Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Yönetici Bilgi Notu, 2015 (35).
Hazırlayanlar: Dr. Efgan Nifti, Emin Akhundzada, Emin Emrah Danış

01 Sep 2016

Parahaberi

Borsa , ekonomi ve finans alanında günlük , haftalık ve aylık altın , döviz , forex , borsa gibi piyasalarda içerik sağlayan , güncel önemli yerli ve yabancı ekonomik gelişmeleri okuyuculara duyuran borsa ve finans sitesidir.

Yorum Yap