Oran Analizi ve Dikkat Edilmesi Gereken Unsurlar

Oran analizi mali tablolarda yer alan tutarların…

Oran analizi mali tablolarda yer alan tutarların nisbi ilişkileri incelenerek işletmenin mali durumu konusunda bilgi edinilir.

 

Mali tablolarda çok sayıda oran hesaplamak mümkündür. Ancak oran hesaplamaktaki amaç yorumlanabilir bilgiler elde etmektir. Hesaplanan oranlar tek başlarına bir anlam ifade etmekten uzaktır.

 

Ancak diğer ilgili oranlar, geçmiş yıllara ilişkin oranlar ve sektör ortalamaları ile karşılaştırılmaslari ile anlam iafede etmeye başlarlar.

 

Oran Analizinde Dikkat Edilmesi Gereken Unsurlar aşağıdaki gibidir.

 

•Oran analizinde oranlar doğru ve amaçlara uygun bir biçimde yorumlanmalıdır.

• Oranlar üzerindeki mevsimlik ve konjonktür hareketlerinin etkileri yorumda

dikkate alınmalıdır.

•Oranlardaki değişikliklerin nedenleri ve işletme açısından taşıdığı önem doğru

belirlenmelidir.

•Oranlardaki değişimler ek bilgilerle desteklenerek yorumlanmalıdır.

•Oranlar değerlendirilirken işletmenin kendi geçmişi ve sektörel bilgilerde

dikkate alınmalıdır.

 

 

Oranlar işletme faaliyet sonuçları ile mali durumunu değerlemedeki kullanılış amaçları dikkate alınmak suretiyle sınıflandırılır. Buna göre oranlar aşağıdaki gibi gruplara ayrılır.

 

A. Likidite Oranları

B. Mali Yapı Oranları

C. Faaliyet Oranları

D. Karlılık Oranları

Likidite Oranları

 

Likidite durumunun analizinde kulanılan oranlar, işletmenin dönen varlıkları ile kısa vadeli yabancı kaynakları arasındaki ilişkilerin analiz edilmesinde kullanılırlar. Bu oranlar işletmenin kısa vadeli borçlarını ödeyebilme yeteneğinin ölçülmesinde ve çalışma sermayesinin yeterli olup olmadığının belirlenmesinde kulanılırlar. Temel likidite oranları, cari oran, asit-test oranı ve nakit oranıdır.

 

 

a) Cari Oran : Dönen varlıklar ile kısa vadeli yabancı kaynaklar arasındaki ilişkiyi gösteren

bir orandır

 

Cari Oran = Toplam Dönen Varlıklar  / Toplam Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

Cari oran sonucunun 2 olması yeterli olarak kabul edilir. Kısaca, işletmenin sahip oldukları

dönen varlıklar toplamının, kısa vadeli yabancı kaynaklardan 2 katına ulaşacak şekilde fazla

olması arzu edilmektedir.

 

b) Asit-Test Oranı (Likidite Oranı) : Bu oranlar stoklar olmaksızın dönen varlıkların kısa

vadeli yabancı kaynaklara oranını göstermektedir. Stok kalemlerinin satılarak paraya

çevrilmesi diğer dönen varlıklara nazaran daha fazla bir zaman gerektirdiğinden bu oranın

hesaplanmasında stoklar göz ardı edilmektedir.

 

 

Asit-Test Oranı = Toplam Dönen Varlıklar- Stoklar-Diğer Dönen Varlıklar / Toplam Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

 

Asit test oranının sonucunun 1 olması yeterli kabul edilmektedir. Yani işletmenin stoklarını

satmadan dönen varlıkların, kısa vadeli borçları ödeyebilecek bir düzeyde olması

istenmektedir.

 

c) Nakit Oranı (Disponibilite Oranı) :Nakit oranı işletmenin hazır değerlerinin, kısa

vadeli borçlarının ne kadarını karşılayabileceğini gösteren bir orandır.

 

 

Nakit Oranı = Hazır Değerler (Kasa +Bankalar ve Nakde Eşdeğer Varlıklar)/ Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

 

 

Nakit oranının 0.20’nin altına düşmemesi arzu edilmektedir. Aksi bir durum işletmeyi nakit

sıkıntısına sokarken, oranın büyük olması da işletmenin nakitlerini iyi planlamadığı ve

kullanamadığının bir göstergesi olmaktadır.

 

Mali Yapı Analizinde Kullanılan Oranlar

 

İşletmenin kaynak yapısının ve uzun vadeli borç ödeme gücünün ölçülmesinde kullanılan

oranlar bu grupta toplanmaktadır. Başka bir anlatımla, işletmenin özkaynağının yeterli olup

olmadığı, kaynak yapısı içinde borç ve özkaynağın dengesi ve özkaynak olarak yaratılan

fonların ne tür dönen varlık yada duran varlıklara kullanıldığının ölçülmesinde kullanılan

oranlardır. Bu oranlar kısaca işletmenin uzun vadeli borçlarını ödeme gücünü gösteren

oranlardır.

 

a) Borçların Aktif Toplamına Oranı (Finansal Kaldıraç Oranı) : Bu oran kısa ve uzun

vadeli yabancı kaynakların, aktif toplamına (veya pasif toplamı) bölünmesi ile elde edilir.

 

 

Finansal Kaldıraç Oranı = Yabancı Kaynaklar Toplamı / Aktif Toplamı

 

Bu oran varlıkların ne kadarlık bir kısmının yabancı kaynaklar ile ne kadarlık bir düzeyinin

ise özkaynaklar ile finanse edildiğini göstermektedir.

 

b) Özkaynakların, Aktif Toplamına Oranı, Bu oran özkaynakların aktif toplamına

bölünmesi ile elde edilir.

 

 Özkaynaklar / Aktif Toplamı  veya Özkaynaklar / Yabancı Kaynaklar + Özkaynaklar

 

Bu oran varlıkların yüzde kaçının işletme sahip ve ortakları tarafından finanse edildiğini  ortaya koyar.

c) Kısa Vadeli Yabancı Kaynakların, Toplam Kaynaklara Oranı: Kısa vadeli yabancı

kaynakların toplam kaynaklara oranı, işletmenin varlıklarının ne kadarlık kısmının kısa

vadeli yabancı kaynaklarla finanse edildiğini gösterir.

 

Oran =  Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar / Toplam Kaynaklar (Pasif Toplamı)

 

d) Uzun Vadeli Yabancı Kaynakların Toplam Kaynaklara Oranı : Uzun vadeli yabancı

kaynakların toplam kaynaklara oranı, işletmenin varlıklarının yüzde kaçının uzun vadeli

yabancı kaynaklarla finanse edildiğini gösterir

 

Oran = Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar / Toplam Kaynaklar (Pasif Toplamı)

 

e) Borçların, Maddi Öz Varlığa Oranı : Maddi öz varlık, özkaynaklardan maddi olmayan

duran varlıkların çıkarılmasıyla bulunur.

 

Oran = Yabancı Kaynaklar Toplamı / Maddi Öz Varlık

 

Oranın, 1’den küçük olması istenir. Yani, işletmenin maddi öz varlığının, yabancı

kaynaklarından daha fazla olması arzulanır.

 

f) Oto Finansman Oranı : İşletmelerin oto finansman yoluyla yaratmış oldukları

kaynakların ölçülmesinde bu orandan yararlanılır. Normal şartlar altında bu oran ne kadar

büyük çıkarsa işletmenin durumu o kadar iyi sayılır.

 

Oran = Kar Yedekleri - Birikmiş Zararlar / Ödenmiş Sermaye

 

 

 

g) Duran Varlıkların, Özkaynaklara Oranı

 

Duran varlıkların özkaynaklara oranı, aktifteki duran varlıkların ne kadarlık kısmının

özkaynaklara finanse edildiğini gösterir.

 

Oran= Duran Varlıklar / Özkaynaklar

 

 

 

h) Duran Varlıkların, Devamlı Sermayeye Oranı

 

Duran varlıkların devamlı sermayeye (Özkaynaklar + Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar) oranı,

işletmenin duran varlıklarının ne kadarlık kısmının uzun vadeli borçlarla ve özkaynaklarla

finanse edildiğini gösterir.

Oran= Duran Varlıklar / Devamlı Sermaye(Özkaynaklar + Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar)

 

 

Oranın, birden küçük olması istenir. Oranın birden büyük olması duran varlıkların bir

kısmının kısa vadeli yabancı kaynaklarla finanse edildiğini gösterir.

 

ii. Maddi Duran Varlıkların Özkaynaklara Oranı (Yatırım Oranı)

 

Maddi duran varlıkların özkaynaklara oranı, işletmenin maddi duran varlıklarının ne kadarlık

kısmının özkaynaklarla finanse edildiğini gösterir. Orandaki maddi duran varlıklar birikmiş

amortismanlar çıktıktan sonra kalan net değerleri ifade eder.

 

Oran= Maddi Duran Varlıklar (Net) / Özkaynaklar

 

Oranın bir’den küçük olması istenir.

 

Çalışma Durumunun Analizinde Kullanılan Oranlar (Faaliyet Oranları)

 

Faaliyet oranları; işletmenin varlıklarını verimli kullanıp kullanmadığını ölçmede kullanılan

oranlardır.

 

 

Stok Devir Hızı Oranı

 

Stok devir hızı oranı, işletmenin stoklarını ne kadarlık bir süre içinde sattığını gösterir.

Başka bir anlatımla, işletmenin stoklarının bir dönemde kaç defa yenilendiğini gösterir.

 

Stok Devir Hızı Oranı = Satılan Ticari Malların Maliyeti (Satışların Maliyeti) / Ortalama Ticari Mal Stok

 

Ortalama stok rakamı ise aşağıdaki şekilde hesaplanır.

 

Ortalama Stok = (Dönem Başı Stok + Dönem Sonu Stok) / 2

 

 

Oranın sonucu, stokların bir dönemde kaç defa yenilendiğini gösterir. Eğer sonuç 360’a

bölünürse, stokların bir yılda kaç günde bir yenilendiği bulunabilir. Stok devir hızının

saptanmasında bazen satılan malların maliyeti yerine net satışlar alındığı ve net satışlara

ortalama stokun bölündüğü görülmektedir.

 

b) Alacakların Devir Hızı Oranı

 

Alacakların devir hızı oranı, işletmenin alacaklarını ne kadarlık bir süre içinde tahsil ettiğini

gösterir. Bu oran, alacakların bir dönemde kaç defa tahsil edildiğini ifade eder.

 

Alacakların Devir Hızı Oranı = Kredili Net Satışlar / Ortalama Ticari Alacak

 

Oranın sonucu 360’a bölündüğünde, alacakların bir yılda kaç günde bir tahsil edildiği

bulunabilir. Alacakların devir hızının artışı işletmenin lehine yorumlanan bir durumdur ve

işletme sermayesinin alacaklara nispeten az miktarda bağlandığını gösterir. Tersine devir

hızının azalması işletme sermayesinin büyük bir bölümünün alacaklara tahsis edildiğini

belirtir.

 

c) Hazır Değerler Devir Hızı Oranı

 

Hazır değerler devir hızı oranı, işletmenin kasa, banka vb. hazır değerlerinin satışlar ile kaç

ayda karşılandığını gösterir.

Hazır Değerler Devir Hızı Oranı = Net Satışlar / Ortalama Hazır Değerler

 

 d) Net Çalışma (İşletme) Sermayesi Devir Hızı Oranı

 

Net çalışma sermayesi devir hızı oranı, işletmenin net çalışma sermayesinin bir dönemde

kaç defa devrettiğini, net çalışma sermayesinin yeterli olup olmadığını gösterir.

 

 

 

 

Net Çalışma Sermayesi Devir Hızı Oranı = Net Satışlar / Ortalama Net İşletme Sermayesi

(Net İşletme Sermayesi = Dönen Varlıklar – Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar)

 

Bu oranın düşük olması ise, işletmenin aşırı net çalışma sermayesine sahip olduğunu stok

ve alacakların devir hızının yavaş olduğunu işletmenin gereksiniminden fazla nakdi

değerlere sahip olduğunu gösterebilir. Oranın yüksek olması net çalışma sermayesinin

verimliliğinin yüksek olduğunu ortaya koyar.

 

e) Dönen Varlıklar Devir Hızı Oranı

 

Dönen varlıklar devir hızı oranı, işletmenin dönen varlıklarının verimliliğini ölçmede

kullanılır. Oranın sonucunun yüksek olması, işletmenin dönen varlıkların işletmenin

ihtiyacından az olduğunu, oranın sonucunun düşük olması ise işletmenin dönen varlıklarının

gerekenden çok fazla olduğunu gösterir. Oranın her işletme açısından geçerli olabilecek

standart bir sonucu yoktur. Bu sebeple her işletmenin özelliğine göre oranın sonucu değişik

yorumlanabilir.

 

Dönen Varlıklar Deviz Hızı Oranı = Net Satışlar / Ortalama Dönen Varlıklar

 

f) Duran Varlıklar Devir Hızı Oranı

 

Duran varlıklar devir hızı oranı, işletmenin duran varlıklarının verimliliğini ölçmede kullanılır.

Oranın sonucunun yüksek olması, işletmenin duran varlıklarının kapasitelerinin üzerinde

kullanıldığını, oranın sonucunun düşük olması ise işletmenin duran varlıklarını yeterince

verimli kullanmadığını gösterir. Oranın sonucu, her işletmenin özelliğine göre farklı

yorumlanabilir. Bu nedenle oranın standart bir sonucu yoktur.

 

Duran Varlıklar Deviz Hızı Oranı = Net Satışlar / Ortalama Duran Varlıklar

g) Toplam Aktifler Devir Hızı Oranı

 

Toplam aktifler devir hızı oranı, işletmenin tüm aktiflerinin verimliliğini ölçmede kullanılır.

Oranın sonucunun düşük olması, işletmenin aktiflerini verimli bir şekilde kullanmadığını

gösterir.

 

Toplam Aktifler Devir Hızı Oranı = Net Satışlar / Ortalama Toplam Aktif

 

 Oranın düşük olması işletmenin tam kapasite ile çalışmadığını göstermektedir.

 

h) Özkaynaklar Devir Hızı Oranı

 

Özkaynaklar devir hızı oranı, işletmenin özkaynaklarının verimli kullanılıp kullanılmadığını

gösteren bir orandır. Oranın standart bir sonucu yoktur. İşletmenin faaliyet konusu, geçmiş

yıl verileri vb. faktörler, oranın sonucunun yorumlanmasını etkilerler.

 

Özkaynaklar Deviz Hızı Oranı = Net Satışlar / Ortalama Özkaynaklar

 

 Kârlılık Oranları

 

Karlılık oranları; işletmenin karlı bir şekilde çalışıp çalışmadığını ölçmede kullanılan

oranlardır.

 

a) Kâr ile Satışlar Arasındaki İlişkiyi Gösteren Oranlar

 

1- Brüt Satış Kârı / Net Satışlar Oranı

İşletmenin net satışlarının yüzde kaçının brüt satış kârı olduğunu gösteren orandır. Başka

bir anlatımla, her yüz liralık satışın içindeki brüt satış kârı tutarını veren orandır.

 

2- Faaliyet Kârı / Net Satışlar Oranı

İşletmenin net satışlarının yüzde kaçının faaliyet karı olduğunu yani esas faaliyetlerinden ne

ölçüde kar elde edildiğini gösterir.

 

3- Olağan Kâr / Net Satışlar Oranı

İşletmenin olağan kârının, net satışlarının yüzde kaçını oluşturduğunu gösteren orandır.

Oran, işletmenin olağan faaliyetleri sonucunda elde edilen kârın yeterli olup olmadığını

gösterir.

 

Dönem Kârı / Net Satışlar Oranı

İşletmenin net satışlarının yüzde kaçının dönem kârı olduğunu gösteren orandır.

 

5- Dönem Net Kârı / Net Satışlar Oranı

İşletmenin dönem net kârının yeterli olup olmadığını ölçmede kullanılan orandır.

 

b) Mali Rantabilite Oranı (Özsermayenin Kârlılığı Oranı)

 

Mali rantabilite oranı, işletme sahibi veya ortaklarının işletmeye sağlamış oldukları

kaynaklarının verimli kullanılıp kullanılmadığının ölçülmesinde kullanılır. Oran, işletme

sahipleri tarafından sağlanan kaynağın bir birimine düşen kar payını gösterir.

 

 

Mali Rantabilite Oranı = Net Kâr / Özkaynak Toplamı

 

 

c) Ekonomik Rantabilite Oranı

 

Ekonomik rantabilite oranı, işletmenin toplam kaynaklarının ne ölçüde karlı kullanıldığını

gösterir. Oran, işletmeye yatırılan fonların getirisini ölçmede kullanılır.

 

 

 

Ekonomik Rantabilite Oranı = Vergiden Önceki Kâr + Faiz Gid. / Toplam Kaynaklar (Pasif)

 

 

Ekonomik rantabilite oranının payına, özkaynağın getirisi olan “vergiden önceki kâr” ile

yabancı kaynağın götürüsü olan “faiz giderleri” toplanarak yazılmakta ve bu toplam

işletmenin toplam varlıklarına bölünmektedir. Ekonomik rantabilite oranının mali karlılık

oranından düşük olması gereklidir. Aksi durumda yabancı kaynaktan yararlanma

maliyetinin normalin üzerinde olduğu düşünülür.

 

d) Faizleri Karşılama Oranı

 

Faizleri karşılama oranı, işletmenin ödemek zorunda olduğu faiz giderlerini bir dönemde kaç

kere kazandığını gösterir. İşletmenin ödemesi gereken faizleri, kolaylıkla ödeyip

ödeyemeyeceğini gösteren orandır.

 

 

Faizleri Karşılama Oranı = (Vergiden Önceki Kar + Faiz Giderleri) / Faiz Giderleri

 

 

e) Fiyat-Kazanç Oranı (Price-Earnings Ratio, P/E Ratio)

 

Bu oran, hisse senedi fiyatının, hisse başına kâr rakamına oranıdır. Hisse başına kârı

aşağıdaki şekilde formüle edebiliriz;

 

Hisse Başına Kâr = Net Kâr / Ortalama Hisse Senedi Sayısı

 

Hisse başına kâr, vergi sonrası net kârdan imtiyazlı ve kurucu hisselere, yönetim kurulu ve

çalışanlara ödenen temettü çıkarıldıktan sonra, kalan kârın ortalama hisse senedi sayısına

bölünmesi ile bulunur. (Uygulamada, hisse senedi piyasasındaki şirketlerin genellikle ana

sözleşmelerine dayanarak ödedikleri bu temettü miktarları kolayca öğrenilememektedir.) Yıl

içerisinde, şirketin ödenmiş sermaye yapısında meydana gelen bir değişim, dönem sonu

itibarı ile toplam hisse senedi sayısında da değişikliğe yol açacaktır. Dört farklı biçimde olan

bu değişim şöyle gruplanabilir;

 

a) Piyasa fiyatından yeni hisse senedi ihraç etmek (New issue at full market price),

b) Bir başka şirketi satın almak için yeni hisse senedi ihraç etmek (issue on an acquisition),

c) Bedelli sermaye artırımı nedeniyle hisse senedi çıkarmak (rights issue),

d) Bedelsiz sermaye artırımı nedeniyle hisse senedi çıkarmak (bonus issue).

 

Ülkemizdeki uygulama, sadece bedelli ve bedelsiz sermaye artırımı yönündedir. Bedelsiz

olarak ihraç edilen hisse senetlerinin kârdan tam pay alması genellikle şirket yönetimi

tarafından benimsendiği için, hisse senedi yapısında bir değişikliğe yol açmamaktadır.

Bedelli sermaye artırımıyla sağlanan fon, artırım tarihinden itibaren şirketin faaliyetine

katılır. Bu sebepten, hisse senetleri, katılım süresi ile ağırlıklandırılarak ortalama hisse

senedi sayısı belirlenir.

 

Hisse başına verim hesaplamasında, dönem sonu tahmini f

01 Sep 2016

Parahaberi

Borsa , ekonomi ve finans alanında günlük , haftalık ve aylık altın , döviz , forex , borsa gibi piyasalarda içerik sağlayan , güncel önemli yerli ve yabancı ekonomik gelişmeleri okuyuculara duyuran borsa ve finans sitesidir.

Yorum Yap