Düşen Petrol Fiyatların Üretici Ülkeleri Farklı Oranlarda Etkiliyor

Özel Rapor

Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi  tarafından hazırlanan Yönetici Bilgi Notu, Enerji  sektöründen üst düzey yönetici, bürokrat, karar alıcı ve uzmanlara  gönderilmektedir. Bu özel raporu parahaberi.com sitesi olarak sizlere ulaştırmaktayız.

 

 

 

 

 

Yönetici Bilgi Notu

Petrol fiyatlarında yaklaşık 8 aydan beri yaşanan hızlı düşüş, küresel ekonomik büyüme üzerindeki pozitif etkileri ve tüketici ülkelerin enerji ithalat maliyetlerini düşürmelerine imkan vermesi sebebiyle genel olarak olumlu değerlendirilmektedir.

 

Net ithalatçı ülkeler açısından son derece olumlu görünen bu durum, bütçe gelirleri büyük oranda petrol ve doğal gaz ihracat gelirlerine bağlı olan üretici ülkelerin ekonomilerini, gelirleri düştüğü için olumsuz olarak etkilemektedir. Petrol fiyatlarında yaşanan düşüşün üretici ülkeler üzerindeki etkilerinin aynı oranda olmadığı görülmektedir. Bunun nedenleri 3 temel başlık altında toplanabilir.

 

Bunlardan ilki ve en önemlisi üretici ülkelerin ortalama petrol üretim maliyetlerinin birbirinden farklı olmasıdır. Özellikle üretim maliyetleri düşük körfez ülkelerinin bu açıdan diğer ülkelere oranla daha az etkilendiği görülmektedir.

 

İkinci neden ise üretici ülkelerin ekonomilerinin petrol ve doğal gaz gelirlerine olan bağımlılık derecesidir. Üretim ve ihracat gelirleri içinde petrolün payının yüksek olduğu ülkeler, petrol fiyatlarındaki düşüşten daha fazla etkilenmektedir.

 

Üçüncü neden ise üretici ülkelerin petrol gelirlerine dayalı oluşturdukları fonlar ile yatırımlarının yapısı ve büyüklüğüdür. Bağımsız Varlık Fonları (Sovereign Wealth Funds) olarak adlandırılan fonlar, cari fazla veren ülkelerin biriken döviz rezervleri ile yatırım amaçlı kurdukları fonlardır. Bugün dünya üzerindeki bağımsız varlık fonlarının %59,5’i petrol ve gaz gelirlerine dayalı olarak oluşturulmaktadır. Norveç, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Kuveyt ve Katar dünyadaki en büyük fona sahip ilk 10 ülke arasında arasında yer almaktadır.

 

Varlık fonlarına dayalı olarak farklı ülke ve sektörlerde yaptıkları yatırımlarla gelir yapılarında çeşitlendirmeye giden üretici ülkeler, düşen petrol fiyatlarının etkilerini diğer üretici ülkelerle karşılaştırıldığında daha az gelir kaybıyla telafi etme imkanına sahip olmaktadırlar.  

 

Petrol fiyatlarında yaşanan düşüşten en çok etkilenen ülkelere bakıldığında bunların Rusya, Venezuela, İran ve Nijerya olduğu görülmektedir.  

 

RUSYA

93 milyar varillik petrol rezervleri ile dünyadaki toplam petrol rezervlerinin %5,5’ine sahip olan Rusya için petrol ve doğal gaz gelirleri kritik önemdedir. Toplam ihracatının yaklaşık olarak %75’i petrol ve gaz ihracatından oluşan Rusya’nın bütçe gelirlerinin %53’e yakını da yine petrol ve gaza dayalıdır. Petrol gelirlerinin GSYİH içindeki payı ise %13,5’tir. Ekonomisinin petrol ve gaz ihracatına dayalı olması ve üretim çeşitliliğinin sağlanmamış olması Rusya’nın, petrol fiyatlarındaki düşüşten en çok etkilenen ülkelerin başında gelmesine neden olmuştur. Ayrıca Ukrayna krizi sonrası Batı ülkeleri tarafından uygulanmaya başlayan yaptırımlar da Rusya ekonomisini ciddi olarak etkilemiştir. 2015 bütçe planlamasını 95 dolar/varil ortalama petrol fiyatına göre yapan Rusya’nın bütçe dengesini sağlayabilmesi için ihtiyaç duyduğu fiyat seviyesinin 105 dolar/varil olduğu tahmin edilmektedir. Petrol fiyatlarındaki her 1 dolarlık düşüşün Rusya’ya maliyeti ise 2 milyar dolardır.  

 

Petrol fiyatlarında yaşanan düşüşün Rusya ekonomisine maliyetinin 110 milyar doları geçtiği tahmin edilmektedir. Ayrıca doğal gaz fiyatlarının petrole endeksli olması, Rusya’nın doğal gaz ihracat gelirlerinde de önemli düşüşler meydana gelmesine neden olmaktadır.  

 

VENEZUELA

298,3 milyar varillik petrol rezervlerine sahip olan Venezuela, dünyadaki toplam rezervlerin %17,7’sini elinde bulundurmaktadır. İhracat gelirlerinin %96’sını oluşturan petrol, ülke ekonomisinin can damarı durumundadır. Petrol gelirlerinin GSYİH içindeki payı %36,4’tür. Ülkenin bütçe gelirlerinin %47’si petrol ve petrol ürünleri ihracatına dayalıdır. Venezuela’nın bütçe dengesini sağlayabilmesi için ihtiyaç duyduğu fiyat seviyesinin 118 ila 130 dolar/varil arasında olduğu tahmin edilmektedir. Petrol fiyatlarındaki her 1 dolarlık düşüşün Venezuela’ya maliyeti 700 milyon dolardır. Petrol fiyatlarında yaşanan düşüşün Venezuela ekonomisine maliyetinin 110 milyar doları geçtiği tahmin edilmektedir.

 

İRAN

İran, sahip olduğu 157 milyar varillik petrol rezervleri ile dünyadaki toplam rezervlerin %9,3’ünü elinde bulundurmaktadır. Yaptırımlar nedeniyle zor bir süreçten geçen İran ekonomisi için düşen petrol fiyatları farklı problemleri de beraberinde getirmiştir. Petrol gelirlerinin GSYİH içindeki payı %13,1’dir. Ülkenin büt- çe gelirlerinin %50’si ise petrol ve petrol ürünleri ihracatına dayalıdır.

İran’ın bütçe dengesini sağlayabilmesi için ihtiyaç duyduğu fiyat seviyesinin 130 dolar/varil olduğu tahmin edilmektedir.

 

NİJERYA

Nijerya, 37,1 milyar varillik petrol rezervleri ile dünyadaki toplam rezervlerin %2,2’sine sahiptir. Ülkenin ihracat gelirlerinin %90’ını petrol oluşturmaktadır. Petrol gelirlerinin GSYİH içindeki payı %12,5’tir. Ülkenin bütçe gelirlerinin %63,7’si petrol ve petrol ürünleri ihracatına dayalıdır.

 

Nijerya’nın bütçe dengesini sağlayabilmesi için ihtiyaç duyduğu fiyat seviyesinin 123 dolar/varil olduğu tahmin edilmektedir.

 

Sonuç olarak, petrol fiyatlarındaki düşüşün dünyadaki tüm üretici ülkeleri derinden etkilediği görülmektedir. Bununla birlikte gelir seviyeleri, üretim maliyetleri, oluşturdukları yatırım fonları ile gelirlerinde çeşitlilik yaratabilen ve ekonomilerini petrol ve gaz gelirlerine bağımlı olmaktan çıkaran üretici ülkelerin diğerlerinden pozitif ayrışarak petrol fiyatlarındaki düşüşü minimum hasarla atlattıkları görülmektedir.

emtia

Yararlanılan Kaynak:
Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Yönetici Bilgi Notu, 2014 (22)
Hazırlayanlar: Dr. Efgan Nifti, Emin Akhundzada, Emin Emrah Danış
01 Sep 2016

Parahaberi

Borsa , ekonomi ve finans alanında günlük , haftalık ve aylık altın , döviz , forex , borsa gibi piyasalarda içerik sağlayan , güncel önemli yerli ve yabancı ekonomik gelişmeleri okuyuculara duyuran borsa ve finans sitesidir.

Yorum Yap